Aurreiritzien muga ezinbestekoak

Jokatu al dezake ertzain batek nobela beltzetako detektibearen papera? Horra galdera sinple eta, aldi berean, korapilatsu bat. Areago joanda, galde dezakegu: zentzurik ba ote dauka betiko nobela beltz mardul eta bizi horietako bat, euskaraz?

Nire lagun idazleak irudika ditzaket keinuka, baietz, hizkuntzak ez duela zertan oztopo izan. Baina ez naiz hizkuntzaz ari, kokaguneaz ari naiz, liburuaren testuinguru sozialaz alegia, zeren eta ezin baitzaio honi izkin egin; non bizi den idazlea, eta, noski, non bizi diren bere irakurleak.

Joxean Agirreren azken nobela irakurriaz (Adiskide bat nuen, Elkar) sortu zait zalantza, hango ertzainari erreparatuz. Ez dago gaizki sortua, alderantziz, nobela beltzetako poliziek izan ohi dituzten ezaugarriak ederki betetzen ditu, baina arazo txiki bat dauka: ertzaina dela. Denok ezagutzen dugu ertzainen bat geure herrian. Batzuk gizaseme arruntak dira, izan zitezkeen igeltsero edo elektrizista; ile urdinak dituzte, tripa handi samarrak, eta zail dirudi haiek uniformez imajinatzea. Beste batzuk kirolariak dira, gihartsuak eta muturreko abentura zaleak, eta ez neurona askokoak. Baina, gutxi gorabehera, denok konpartitzen dugu geure herriko ertzainak ez direla nobela beltzetako detektibe intuitibo, bakarti, aske eta hierarkiarik gabeko pertsonak. Nobeletako detektibeak, izan ere, balio moral eskasekoak izan arren, badakite maitagarri eta, are, liluragarri izaten, ez baitira ‘edozein izkinetan’ aurki ditzakegun izaki arruntak. Zuk eta nik ez dauzkagun abilidadeak dauzkate, usaimen izugarria daukate, edozein aztarnak balio die egiaren alde aurrera segitzeko, ez dute aginterik onartzen, ez eta legerik ere. Balio duen gauza bakarra, ‘kasua’ da; hain da handia honekiko izan dezaketen obsesioa, dena galtzera irits baitaitezke, baita beronen bizitza bera ere. Zeren eta ez baitira bateragarriak, gaizkile trebe baten azken muturrerainoko peskiza, eta bizimodu arrunt bat. Edo bata edo bestea.

Nobela beltzak irakurtzen ditugunean, bestetik, haiek sinesteko arauetako bat urruntasuna da, ‘han urrunean’ halakoak izan edo gerta daitezkeelako sinesmen ia itsua. AEBetako handitasunak ere laguntzen du: kontinente oso batez ari gara, eta han bildu daitezkeen zoro, gaizto eta izaki arraro (eta bikain) guztiez. Estatistikagatik besterik ez bada, dena da posible. Eta horrexegatik, dena delako posible erlaxatzen gara dena posible delako ustearekin irakurtzera. Ez da berdin gertatzen, ordea, nobela batean nor eta ertzain bat agertzen denean. Geure instituzioen ateetan ikusi ditugu txapel gorriarekin estalirik, edota kasko batez horniturik jendeari pilotak jaurtiz; mila egoeratan ikusi ditugu, baina inoiz ez kasu handi, izugarri, nahasi eta zail baten ikerketa arrakastatsuan.

Euskal idazlea beraz, dilema baten aurrean agertzen da beti: zer egin poliziarekin? Konta al daiteke haien parte-hartzearekin liburu sinesgarri bat sortzeko tenorean. Eta hor idazleak baloratu beharko luke darabilen pertsonaia (ertzain) horren pisu sinboliko handia. Milaka bider ikusi eta pairatu ditu euskal irakurleak (zer esanik ez euskarazko irakurleek) bere herriko poliziak, haien manerak eta haien gristasun erabatekoa (haien basakeria edota menpekotasun politikoa ez aipatzearren), eta haiengandik karisma minimoa izango duen inor ateratzea, niri behintzat, ariketa ezinezkoa iruditzen zait. Eta ez da kontua zer esaten edo zer egiten duen, alegia, zein den idazlearen gaitasuna pertsonaia bat egoki eraikitzeko, baizik eta irakurleak aurretiaz duen iritzia pisuegia dela, idazlearen trukuak sinesteko. Hain zuzen trukuak ikusten direlako, eta ez nobela batek eskatzen duen un morceau de vie betikoa. Eta ezinbestekoa.

Zer egin, beraz, geure trama batean, bai ala bai, polizia bat agertzen denean? Ba, ez dakit. Baina Joxean Agirrek erabiltzen duen whiskyaren trikimailua (polizia ‘klasikoen’ moduan edaten baitu geure ertzainak), niretzat behintzat, alferrikakoa da. Ezin dut polizia hori sinetsi. Nire aurreiritziak dira, noski, baina haien kartzelan bizi naiz.

Advertisements

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s