Erlea dela eta

Captura de pantalla 2017-01-09 a las 13.42.47.png
Azken ERLEAk antzerkia dauka ardatz nagusitzat, eta aurkezpenean Mikel Martinez eta Patxo Telleria antzezleak izan zituzten, Inun kantariarekin batera.

Gustura irakurri dut Gorka Erostarbek Berrian Erlearen azken zenbakia dela eta Bernardo Atxagari egin dion elkarrizketa. Atera zenetik produktu arriskutsua iruditu zait Erlea, haren fintasuna oso-oso estimutan hartzen dudan arren. Nolabait esan, eta oximorona badirudi ere, finegia iruditu izan zait beti, edo jasoegia, edo biak, beti ere haren oihartzun sozialaren ikuspegitik. Zeren eta, azken batean, beti gabiltza dilema berean: zeinentzako egiten ditugu gauzak, lau katu sibaritentzat, edo ahalik eta inpaktu handiena bilatuz. Erantzunak erraza ematen du, baina oso zaila da, zinez, aho sabai fineko jendea, geurean, oso urria baita. Duela bi urte, EIEk ateratzen duen HEGATS aldizkariaren diseinu (eta kontzeptu) berria sortzeko lana eskatu zidatenean, oso present izan nuen hau guztia, eta saiatu nintzen aldizkariari ematen zera “komertzial” bat, eta horretarako oso gauza sinplea egin nuen: kioskoetan zeuden aldizkariei bistazio bat bota, eta haien kutsuko zerbait sortu. Kleptomania ariketa sinple bat, David Forter Wallacen estiloan. Kiosko hitza niretzat klabea da, kioskoa delako aldizkariak saltzen diren tokia, eta, beraz, jendeak gustuko dituen aldizkarien gordailua. Beraz, hango aldizkariak pista ona emango zidaten segurantza neukan. Grafikoki gaur egungo aldizkari bat nolakoa den azaltzea nahiko konplexua da, baina esan dezagun garrantzitsua dela espazio diafanoak sortzea, argazkietako jendea jarrera hieratikoan agertzea, duintasun eta harrotasun puntu batekin, serio, eta, azken batean, bere buruaz seguru. Ez da inon idatzita dagoen lege bat, baina ia beti errepikatzen da. Horrez gain, plano zabalak, zentroan enkoadratutako pertsonak, RAW formatuaren erabilera ia inpudikoa, eta beste hainbat zera: denak kontuan hartu beharrekoak.

Captura de pantalla 2017-01-09 a las 14.37.11.png
Lehen HEGATS berrirako ITU bandako kide Peru Iparragirre hautatu genuen, aldizkariaren gaztetasuna eta XXI. mendeko bisioa azpimarratzeko.

Argazkiez hitz egin dut, eta konturatuko zarete, kioskoren batean bueltatxo bat eginez gero, argazkia aise galentzen zaiola ilustrazioari, eta, ERLEAn, esaterako, ilustrazioa asko erabiltzen da (bataz bestekoa baino dezentez gehiago). Tipografia ere ikaragarri zaintzen da, eta esan daiteke ia aldizkarien nortasunaren gakoetako bat dela, nortasun faltarena batzuetan, zein letra, nola, zein tamainan jarri, etc. HEGATSen diseinatzaileak, Savanna Studioko Carlos Ndungmandumek, tipografia bakarra erabiltzea erabaki zuen (nahiz eta gero nik beste bat sartzeko konbentzitu nuen, aldizkaria errepikakorra izango zen beldurrez), eta azkenean bi erabili genituen.

Ez nago batere seguru zein izan zen aldizkariaren inpaktua, ez daukat daturik, baina esango nuke, ERLEAk bezala, HEGATSek harrera epela izan zuela, geure literaturan bigarren mailako produktuek izaten dutenaren parekoa. Lehen zenbakia zenez, komunikazio oso eskasa izan zuen, promozio inexistentea, eta banaketa desastrosoa, baina ez dakit horiek faktore erabakigarriak diren, eta faktore horiek konponduz gero aldizkariaren harrera zinez hobetuko litzatekeen. Edonola ere, eta ERLEAren gaira itzuliz, esango nuke ERLEAri falta zaiola konponente komertzial bat, hau da, merkatuaren legeak (beste aldizkari ia guztiek kontuan hartzen dituztenak -euskarazkoek salbu-) onartzea, eta horien araberako produktu bat kaleratzea, esan gabe doa, eduki literarioei muzin egin gabe.

captura-de-pantalla-2017-01-09-a-las-13-45-08
ERLEA 10-en azala, beti bezain elegante, koloretsu eta fin.

Erlearen liburu formatua ere egokiena ote den, duda handiak ditut. Ez da niri gehien gustatzen zaidana, baina egia da kioskoan badirela halako beste batzuk, esaterako JOT DOWN, harrera bikaina (uste dut) daukana. Gutxiengoa da, ordea, eta horrek zer edo zer esan nahi du. Niri aldizkariak azkar irakurtzeko gustatzen zaizkit, ez lauzpabost eserialdietan irakurtzeko. Nire gustua da, ojo, baina hala da. Lauzpabost (edo dozena bat) egunetan irakurtzeko, nahiago dut liburu bat bere zentzu tradizionalean, narrazio liburu bat, poesia, saiakera edo nobela. Nork bere irakurtzeko ohiturak ditu, baina nik aldizkariak irakurtzen ditut tarte txikietan, dela gosaritan, adibidez, kafetxoarekin batera, edo dela autobusaren zain. Edukiak azkar nahi ditut deskodifikatu, eta nahi dut testu bat dinamikoa, ez didana ahalegin berezikirik eskatuko. Horiek nire gustuak dira, eta iruditzen zait printzipioz neuk ERLEA bezalako aldizkari bat neke handirik gabe irakurri beharko nukeela. Irakurtzeko ohitura gutxiago daukan jendearentzat, baina kapaza dena hartzeko aldizkariren bat eta bistazo bat botatzeko, nik uste ERLEA jaso xamarra dela. Ez nago seguru, ez dut inkestarik egin. Kabalak baino ez dira, intuizioak.

Neure buruari askotan esan diodan gauza bat da, euskarazko aldizkari literarioen ibilbide historiko errari samarra ezagututa, ez ote litzatekeen egokiago (biziraupenaren ikuspegitik ari naiz), literarioa baino, literaturari buruzkoa egitea, hots, LIRE edo QUÉ LEER aldizkarien tankerako zerbait, periodiskoa, sokuntzarako tarte murritzagoarekin eta testu planoagoekin. Idazle batek hau esatea kontraesankorra eman dezake, baina ezin zaio errealitateari bizkar eman.

lire_0422
LIRE aldizkariak beti hautatzen ditu argazkiak bere azalerako, eta ia beti idazle oso-oso ospetsuak. Beti aurkitzen dute aitzakiaren bat ahalik eta erakargarrien egiteko azala.

Euskarazko literatura ezagututa, gainera, eta estatistika ariketa sinple bat eginez, zaila da aldizkari literario bat eduki on-onez hornitzea, noiz eta geure liburuek (idazleok zinez mimatzen ditugun horiek) interesaren ikuspegitik herren nabariak izaten dituztenean. Labur esango dut: aldizkari bat hornitzeko zenbakiro behar dituzu oso ongi idazten duten dozena bat idazle, nahiko dutenak aldizkarian idatzi, izango dutenak denbora, eta jarriko dutenak enpeinua testuak izan dezan aldizkari baterako (oso garrantzitsua da hori) behar duen arintasuna eta potentzia. Eta geure literaturak, akaso, muskulua falta du horretarako, eta falta ditu medioak eta sosegua. Zeren eta tamainak, geure tamaina txikiak, eragin ikaragarria baitauka gauza horietan. Dena da presazkoa, dena da amateurra, dena da erdi fabore edo presentzia mediatikoa izateko, eta, azkenean, dena da pittin bat traketsa. ERLEAri onartu behar zaio, hala ere, geure literatura baina askoz ere profesionagagoa dela, sakonagoa, jasoagoa eta zainduagoa (Atxagak berak egiten duelako koordinazioa), baina, paradoxikoki, horrek bere aurka jokatu dezake, batez ere opinadoreek (azken batean produktu bati inpaktua eman diezaioketenek) literatura irakurtzen bainoago sare-sozialetan denbora gehiago ematen duten honetan.

Captura de pantalla 2017-01-09 a las 14.43.20.png
New Yorker aldizkaria da literatura aldizkarietan aldizkari erregina, klasikoa, testu bikainez betea, historikoa. HEGATS zaharra aldizkari hau kopiatuz egin zuen EIEk: denborak AEBetako merkatua eta Euskal Herrikoa zein ezberdin diren erakutsi du.

Askotan esaten da geure literaturari irakurleak falta zaizkiola, eta egia da, baina erdizka bakarrik. Idazle gazte oso-oso gutxi atera da azken aldian (Kepa Matxainek artikulu interesgarria idatzi zuen honetaz), eta idazle beteranoak pittin bat itzalita dabiltza, azken urteotako ekaitza digitalak lausotuta. Asko aldatu da idazlea sozializatzeko (komunikatzeako) modua, haren testuen berri emateko manera, eta idazleek, molde berri horietan guztiz galduta daude (eta argitaletxeak ere bai, agian). Gai aldetik ere, alegia, kontzeptualki, gaurko gizartea hipereszitazio batean dago, perbertsio orotarikoen inguruko telesailak eta bestelakoak irensten, bulimikoki, etengabeko probokazioan, eta geure literaturak lurrin anakroniko bat hartu du oso azkar. Moralaren langak txikitzeko joera tiranikoa dago gaurko fikzioaren magma zabal horretan, dena da narkotrafiko, odol, hilketa, nekrofilia, pedofilia, sentsualtasun, familia apurtu, estatu kolpe, eta, finean, gordintasuna, eta literatura, geurea behinik behin, ez da horretan sartu, eta, beraz, kanpo geratu da, at, ostrazismoan (ojo, bada salbuespenik!).

Captura de pantalla 2017-01-09 a las 14.46.14.png
Hau da HEGATS aldizkariaren 2 zenbakia; ez zait niri egokitu hau zuzentzea. Azala Zaloa Fuertesek egin du, tumatxa da.

Ez dakit, hauek guztiak inpresioak dira, inguruko jendearengandik iristen zaizkidan iritziak (edozein koadrilan geure literatura aipatzea estrabagantzia bat da), eta ahal dudan zintzotasun handienarekin esaten ditut. Uste dut erraz jotzen dugula hurkoa kritikatzera, dela Jaurlaritza, edo dela geure gazteen joera nihilista, eta gutxitan galdetzen diogula geure buruari ea bere garaiko gizarteari pultsua hartzen jakin ote dugun, eta nik ezetz uste dut, ez garela asmatzen ari.

Erlea, noski, deskonpas horren biktima da, aldizkaria idazleek hornitzen dugun neurri esaktoan. Idazleok pilak jarriko bagenitu, hasiko bagina benetan XXI. garren mendeko literatura egiten eta ez filologoentzako literatura desitxuratu hau (egiten ari garena), egingo bagenu jauzi bat orainaldi gordin eta zoro honetara, pudikotasunaz eta izu neurotikoz betetako XX. mendea abandonatuta, akaso ez genukeen lortuko geure produktuen erabateko arrakasta, baina gertuago geundeke seguruen.

 

Advertisements

One thought on “Erlea dela eta

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s